Biohacking zaczyna się w kuchni. Oliwa, polifenole i długowieczność

Redakcja Advanced Food

Biohacking to świadome zmienianie codziennych nawyków i obserwowanie, jak reaguje na nie organizm. Longevity oznacza długowieczność, a w dzisiejszej rozmowie o zdrowiu także starania o jak najwięcej lat w dobrej formie. Oba nurty spotykają się przy bardzo zwyczajnych sprawach: jedzeniu, śnie, ruchu i regeneracji. W tym artykule przyjrzymy się im od strony kuchni — z oliwą extra virgin w roli głównej.

Bo rozmowa o przyszłości zdrowia może pachnieć pomidorem, świeżymi ziołami i ciepłym pieczywem. Może zaczynać się od fasoli z cytryną i dobrej oliwy, która zamienia kilka prostych składników w obiad, na jaki naprawdę masz ochotę. W Advanced Food właśnie tak lubimy myśleć o świadomym odżywianiu: smak pomaga dobrym wyborom zostać z nami na dłużej.

Biohacking i longevity po ludzku

W biohackingu ważna jest ciekawość własnego organizmu. Przesuwasz porę kolacji, dbasz o regularny sen, zaczynasz spacerować po pracy. Przyglądasz się samopoczuciu, energii, wynikom badań albo zapisom z zegarka. Zmieniasz coś, obserwujesz, wyciągasz wnioski. Liczby mają pomagać lepiej poznać siebie — tę ideę od lat rozwija społeczność Quantified Self.^[1]

Longevity stawia pytanie o dłuższą perspektywę. Chodzi o to, żeby za dwadzieścia lat nadal podróżować, cieszyć się ruchem, zachować samodzielność i mieć siłę na życie, które lubisz. W tym kontekście często pojawia się słowo healthspan, czyli okres życia w zdrowiu i sprawności. Peter Attia poświęca mu wiele miejsca w książce „Outlive”.^[2]

Te pojęcia częściowo się pokrywają. Biohacking opisuje podejście do zmian i eksperymentowania, a longevity kierunek zainteresowania: zdrowe starzenie się i długość życia. W obu znajdziesz zarówno codzienne nawyki, jak i zaawansowane technologie. Nas interesuje przede wszystkim to, co możesz zrozumieć i sensownie odnieść do własnego stołu.

Skąd wzięły się te pomysły

Nie mają jednego autora ani jednej daty urodzenia. Dzisiejszy ruch wyrósł ze spotkania biologii starzenia, kultury samodzielnego eksperymentowania i coraz łatwiejszego dostępu do pomiarów.

Od poznawania siebie do biohackingu

Gary Wolf i Kevin Kelly założyli Quantified Self w 2007 roku. Obydwaj byli związani z „Wired”, a ich pomysł sprowadzał się do poznawania siebie przez własne dane. Tim Ferriss w „The 4-Hour Body” z 2010 roku przybliżył szerokiej publiczności autoeksperymenty dotyczące ciała i sprawności.^[1],[3]

Dave Asprey, twórca Bulletproof, na początku kolejnej dekady mocno spopularyzował biohacking jako styl życia. Osobną ścieżkę rozwijał ruch DIYbio — samodzielna praca z biologią i inżynierią genetyczną. Jedną z jego medialnych postaci jest Josie Zayner, założycielka The ODIN.^[4],[5]

Odkrycia w badaniach starzenia

Leonard Hayflick i Paul Moorhead — 1961. Opisali ograniczoną zdolność ludzkich komórek hodowanych w laboratorium do kolejnych podziałów. Stąd późniejsze określenie „limit Hayflicka”.^[6]

Cynthia Kenyon i jej zespół — 1993. Pokazali, że zmiana genu daf-2 może ponad dwukrotnie wydłużyć życie nicienia C. elegans. Był to ważny przykład genetycznej regulacji długości życia u konkretnego organizmu.^[7]

Elizabeth Blackburn, Carol Greider i Jack Szostak — Nobel 2009. Nagrodzono ich odkrycia dotyczące telomerów, czyli końcówek chromosomów, oraz telomerazy — enzymu uczestniczącego w ich utrzymaniu.^[8]

Aubrey de Grey — początek lat 2000. Rozwinął koncepcję SENS: wydłużanie zdrowego życia przez naprawę uszkodzeń gromadzących się w organizmie.^[9]

Carlos López-Otín i współautorzy — 2013 i 2023. W pracach „Hallmarks of Aging” opisali najważniejsze procesy starzenia: najpierw dziewięć, a w aktualizacji dwanaście.^[10],[11]

Steve Horvath — 2013. Przedstawił zegar epigenetyczny odczytujący wiek na podstawie wzoru chemicznych znaczników na DNA. To jeden z fundamentów dzisiejszych dyskusji o wieku biologicznym.^[12]

Najważniejsze postaci biohackingu i longevity

Za głośnymi hasłami stoją różne zainteresowania: od odżywiania i treningu po genetykę. Ta krótka mapa ułatwia odnalezienie się w książkach, podcastach i filmach.

Jak nauka opisuje starzenie organizmu

W rozmowach o longevity szybko pojawiają się skróty. Można je zrozumieć bez studiowania biochemii. Większość dotyczy tego, jak komórki korzystają z energii, rosną, odnawiają swoje elementy i reagują na otoczenie.

Od energii do komórkowego recyklingu

mTOR uczestniczy w odczytywaniu informacji o dostępności składników odżywczych i sterowaniu wzrostem, między innymi produkcją białek. W badaniach nad tym szlakiem pojawia się rapamycyna. AMPK pomaga komórce reagować na niedobór energii; interesuje badaczy między innymi w kontekście wysiłku i działania metforminy. Organizm potrzebuje zarówno budowania, jak i odnowy.^[10]

NAD+ bierze udział w przemianach energetycznych i jest potrzebny różnym enzymom, w tym sirtuinom, związanym z regulacją metabolizmu oraz odpowiedzią na stres komórkowy. Stąd zainteresowanie NMN, z którego organizm może wytwarzać NAD+, oraz resweratrolem — związkiem roślinnym obecnym w dyskusji o sirtuinach.^[15],[22]

Autofagia to komórkowy recykling: rozkładanie i ponowne wykorzystywanie części własnych składników. Zachodzi w organizmie stale, a dostępność energii i składników odżywczych wpływa na jej przebieg. Dlatego często spotkasz ją w tekstach o poście.^[11]

Naprawa i odmładzanie komórek

Senolityki to kierunek badań nad usuwaniem wybranych komórek starzejących się, które przestały się dzielić i mogą zmieniać funkcjonowanie otaczających tkanek. Częściowe reprogramowanie wykorzystuje czasowe uruchamianie czynników związanych z odkryciami Shinyi Yamanaki. W eksperymentach Ocampo i współautorów z 2016 roku zmieniano w ten sposób cechy starzenia komórek i organizmów myszy.^[11],[23]

W szerszym obrazie mieszczą się też uszkodzenia DNA, skracanie telomerów, zaburzenia pracy mitochondriów, przewlekły stan zapalny czy zmiany mikrobioty jelitowej. Wszystkie te procesy są ze sobą powiązane — właśnie dlatego badania starzenia obejmują tak wiele dziedzin.^[11]

Od codziennych nawyków do nowych eksperymentów

W praktyce longevity dużo miejsca zajmują ruch, sen, niepalenie, sposób odżywiania oraz dbanie o ciśnienie i gospodarkę cukrową. Warto znać swoją wydolność, rozwijać siłę i zachowywać mięśnie. Często przywoływane VO2max opisuje maksymalną zdolność organizmu do pobierania i wykorzystywania tlenu podczas wysiłku. Za tym skrótem kryje się bardzo życiowa sprawa: jak sprawnie ciało radzi sobie, gdy stawiasz mu większe wymagania.^[2],[24]

Do tego dochodzą relacje i zwyczaje, które pomagają utrzymywać rytm dnia. W podejściu Blue Zones ważne miejsce zajmują bliscy ludzie, wspólne jedzenie, roślinne składniki i naturalny ruch wpisany w codzienność.^[20]

Dlaczego tak często mówi się o jedzeniu mniej

Ograniczenie energii bez niedoborów składników odżywczych należy do najdłużej badanych sposobów wpływania na starzenie. W różnych modelach zwierzęcych obserwowano wydłużenie życia; przebieg i skala efektów zależą od organizmu oraz warunków eksperymentu. U ludzi bada się między innymi metabolizm i wskaźniki związane ze starzeniem.^[25]

Przykładem jest CALERIE: dwuletnie badanie obejmujące 220 dorosłych bez otyłości. Analiza opublikowana w 2023 roku wykazała spowolnienie tempa starzenia mierzonego algorytmem DunedinPACE, przy braku istotnych zmian w dwóch innych ocenianych zegarach. Analiza dotyczyła wskaźników z próbek krwi.^[25]

Zainteresowanie tym obszarem przybiera różne formy: ograniczenie kalorii, pory jedzenia, okresy postu czy rozwijaną przez Valtera Longo dietę naśladującą post. Ta ostatnia polega na krótkich, zaplanowanych cyklach żywienia o określonej kaloryczności i składzie.^[16]

Co mierzą badania nowych interwencji

Przy NMN, resweratrolu, zimnych kąpielach i zegarach epigenetycznych pojawiają się różne pytania: o metabolizm, reakcję na stres, regenerację albo sposób pomiaru zmian w organizmie. Znaczenie ma konkret: kogo badano, przez jaki czas i co mierzono.

W dziesięciotygodniowym badaniu NMN z 2021 roku uczestniczyło 25 kobiet po menopauzie ze stanem przedcukrzycowym. Zaobserwowano poprawę wrażliwości mięśni na insulinę, bez obniżenia glukozy na czczo. Zegary epigenetyczne analizują z kolei określone wzory zmian na DNA; różne zegary mogą opisywać inne aspekty starzenia. To przykłady tego, jak szerokie hasło „longevity” przekłada się na konkretne pomiary.^{[22],[12],[25]}

Jak oliwa trafiła do świata biohackingu

Oliwa extra virgin pasuje do tej rozmowy na kilku poziomach: jako składnik diety śródziemnomorskiej, źródło tłuszczów jednonienasyconych i związków fenolowych, a także produkt, którego pochodzenie oraz skład można sprawdzić. Do tego robi coś, czego nie pokaże tabelka z wynikami: sprawia, że warzywa, strączki i ryby smakują znakomicie.^[26],[27]

Bryan Johnson włączył oliwę do projektu Blueprint, a w swojej ofercie publikuje informacje o jej polifenolach, zbiorze i parametrach jakości. To czytelny przykład miejsca oliwy w dzisiejszej kulturze biohackingu. Tradycyjny śródziemnomorski produkt spotyka się tu z zainteresowaniem pomiarem i kontrolą jakości.^[14]

W Advanced Food bliskie jest nam połączenie obu perspektyw. Chcemy wiedzieć, skąd oliwa pochodzi, jak została zrobiona i co mówią jej analizy. Równie ważne jest to, jak pachnie i z czym będzie Ci smakować.

Oleokantal i charakterystyczna pikantność

Oleokantal to jeden ze związków fenolowych oliwy, związany z charakterystycznym drażnieniem w gardle. W 2005 roku Gary Beauchamp i współautorzy opisali w „Nature”, że w badaniach laboratoryjnych hamuje on enzymy COX-1 i COX-2, uczestniczące w procesach zapalnych. Podobieństwo dotyczyło mechanizmu działania ibuprofenu — to właśnie stąd pochodzi często przywoływane zestawienie tych dwóch substancji.^[28]

Ta praca pomaga zrozumieć, dlaczego oliwa zainteresowała badaczy odżywiania i biologii starzenia. Jej smak prowadzi do konkretnych związków i procesów zachodzących w organizmie. Zawartość oleokantalu oraz pozostałych polifenoli zależy jednak od konkretnej oliwy. Jeżeli chcesz znać ilość, zajrzyj do analizy danej partii. Suma polifenoli i zawartość samego oleokantalu to dwie różne informacje.^[29]

Polifenole sprawdzane u ludzi

W badaniu EUROLIVE z 2006 roku 200 zdrowych mężczyzn spożywało kolejno trzy oliwy różniące się zawartością polifenoli. Każdy etap trwał trzy tygodnie, a dzienna ilość wynosiła 25 ml. Przy większej zawartości polifenoli obserwowano korzystniejsze zmiany niektórych wskaźników utleniania tłuszczów i poziomu cholesterolu HDL.^[27]

Dlatego w rozmowie o oliwie wysokopolifenolowej warto wyjść poza samo hasło „antyoksydanty”. Badacze sprawdzali określone ilości oliwy, jej skład i konkretne zmiany we krwi. Właśnie taki opis pozwala zobaczyć, co kryje się za zainteresowaniem polifenolami.

Oliwa jako część całego sposobu jedzenia

Badanie PREDIMED, którego ponownie przeanalizowane wyniki opublikowano w 2018 roku, objęło 7447 osób w wieku 55–80 lat z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Porównywano dietę śródziemnomorską z dodatkową oliwą extra virgin, dietę śródziemnomorską z orzechami oraz zalecenie ograniczania tłuszczu.^[30]

Badacze obserwowali występowanie zawałów, udarów i zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych. W ciągu około pięciu lat przynajmniej jedno z tych zdarzeń wystąpiło u 3,8% uczestników grupy z oliwą i u 4,4% grupy kontrolnej. Badano cały sposób odżywiania, w którym oliwa zajmowała ważne miejsce.^[30]

Z kolei analiza opublikowana w 2022 roku objęła ponad 92 tysiące osób obserwowanych przez 28 lat. Spożywanie więcej niż 7 g oliwy dziennie wiązało się z około 19% niższym względnym ryzykiem zgonu w porównaniu z niespożywaniem jej lub spożywaniem bardzo rzadko. Było to badanie obserwacyjne: śledzono nawyki i losy uczestników, bez przydzielania im oliwy w eksperymencie.^[31]

Te prace pokazują różne strony tej samej kuchennej historii: skład oliwy, codzienny sposób jedzenia i zdrowie w dłuższej perspektywie. Nie każda z nich dotyczyła oliw o rekordowej zawartości polifenoli.

Dobra oliwa ma więcej niż jeden atut

Wysoka zawartość polifenoli jest interesującą cechą. Wybór świetnej oliwy obejmuje jednak więcej: świeżość, jakość owoców, sprawny przerób po zbiorze, czysty aromat i dobre przechowywanie. Kategoria extra virgin opisuje oliwę otrzymywaną metodami mechanicznymi i spełniającą wymagania chemiczne oraz sensoryczne.^[26]

Łagodniejsza oliwa też ma swoje miejsce w kuchni nastawionej na zdrowe odżywianie. Nadal dostarcza przede wszystkim tłuszczów jednonienasyconych, a jej delikatność może świetnie pasować do ryby, sałaty czy warzywnego kremu. Sam smak nie podaje dokładnej zawartości polifenoli. Podobnie napis BIO informuje o ekologicznej produkcji, a DOP lub IGP o określonym związku z pochodzeniem — każdy z tych elementów odpowiada na inne pytanie.^{[26],[32],[33],[34]}

Pomyśl też o praktyce. Jeśli lubisz zdecydowaną gorycz i pikantność, łatwo znajdziesz dla nich miejsce przy pomidorach, soczewicy lub grillowanych warzywach. Jeśli szukasz subtelniejszego smaku, wybierz oliwę, po którą będziesz z przyjemnością sięgać codziennie. Na kuchennej półce mogą spokojnie stać obie.

Trzy różne pomysły na oliwę z Advanced Food

To trzy przykłady z naszej oferty. Każda z tych oliw ma uniwersalne zastosowanie; podpowiedzi w tabeli pomagają zacząć od połączeń, w których jej charakter szczególnie dobrze wybrzmi. Poznaj Don Gioacchino DOP, La M’nènn i Delicato BIO.

Co warto sprawdzić przed zakupem

Zacznij od producenta, pochodzenia i informacji o zbiorze. Potem przyjrzyj się opakowaniu oraz opisowi smaku. Wybierz pojemność pasującą do tego, jak często gotujesz, a w domu przechowuj oliwę szczelnie zamkniętą, z dala od światła i źródeł ciepła.^[37]

Przy oliwie wysokopolifenolowej przyjemność jedzenia i dokumentacja laboratoryjna są równie ważne. Raport powinien pozwalać powiązać wynik z badaną próbką lub partią i wskazywać datę, metodę oraz jednostkę. Jeśli zestawiasz dwie liczby, najpierw sprawdź, czy laboratoria mierzyły to samo w porównywalny sposób. Takie dane pomagają wybierać świadomie.^[29]

Jeżeli chcesz bliżej poznać ten temat, zajrzyj do naszego artykułu o polifenolach w oliwie z oliwek.

Jak przełożyć to na obiad

Najprzyjemniejsza część zaczyna się przy stole. Kilka propozycji, do których łatwo wracać:

Biała fasola z cytryną i natką. Podgrzej ugotowaną fasolę, dodaj skórkę cytrynową, natkę i oliwę. Wyrazista Coratina wniesie przyjemną gorycz oraz pikantne zakończenie. Obok połóż kromkę dobrego pieczywa.

Pomidory z oliwą i bazylią. Pokrój dojrzałe pomidory, lekko posól, dodaj bazylię i ulubioną oliwę. To prosty sposób, by porównać odmiany: spróbuj części sałatki z oliwą delikatną, a części z bardziej wyrazistą.

Pieczony kalafior z jogurtem. Ułóż różyczki na jogurcie wymieszanym z cytryną. Wykończ zrównoważoną oliwą, dodaj prażone pestki i zioła. Różne temperatury i tekstury robią tu świetną robotę.

Ryba z warzywami. Po upieczeniu dodaj delikatną oliwę i świeże zioła. W ten sposób zachowasz jej aromat w gotowym daniu. Przy tłustszej rybie możesz spróbować mocniejszej odmiany.

Sałatka z soczewicą. Połącz ugotowaną soczewicę, pieczoną paprykę, natkę i cebulę. Oliwa z sokiem z cytryny połączy całość w sycący posiłek, który dobrze sprawdza się również następnego dnia.

Oliwa staje się częścią dania i zastępuje część innych używanych w nim tłuszczów. Dzięki temu codzienny jadłospis zmienia się przez konkretne, smaczne wybory.

Pytania o biohacking i oliwę

Czy biohacking wymaga drogich urządzeń

Nie. Obserwowanie własnych nawyków można zacząć od zwykłych notatek. Urządzenia dodają pomiary, ale pytanie pozostaje to samo: co zmieniasz i jak to wpływa na Twoje codzienne funkcjonowanie?^[1]

Czy do diety longevity pasuje tylko oliwa wysokopolifenolowa

Oliwy wysokopolifenolowe są interesującą częścią tego tematu. W diecie śródziemnomorskiej ważne miejsce zajmuje szerzej oliwa extra virgin, używana do warzyw, strączków i innych potraw. Wybierając ją, uwzględniaj jakość, świeżość, smak oraz sposób wykorzystania.^[30],[26]

Czy trzeba pić oliwę na czczo

Możesz po prostu jeść ją z posiłkiem. Opisane tutaj badania diety śródziemnomorskiej nie ustanawiały rytuału picia oliwy na czczo. Sałatka, fasola, warzywna zupa czy ryba dają wiele okazji do włączenia jej do jadłospisu.^[30]

Czy polifenole i oleokantal oznaczają to samo

Polifenole to szersza grupa związków, a oleokantal jest jednym z fenolowych składników oliwy. Wynik dotyczący ich sumy nie mówi, jaka część przypada na oleokantal. Tę informację trzeba odczytać z analizy obejmującej ten konkretny związek.^[28],[27]

Długowieczność ma też codzienny smak

Można fascynować się zegarami epigenetycznymi, a chwilę później z przyjemnością przygotować najprostszą kolację. Świadome odżywianie mieści obie te ciekawości: co dzieje się w organizmie i co dobrego dziś zjemy.

W Advanced Food wybieramy oliwy, które mają pochodzenie, charakter i swoje miejsce przy stole. Pomagamy znaleźć zarówno zdecydowaną oliwę wysokopolifenolową, jak i delikatną towarzyszkę codziennego gotowania. Dobry smak jest częścią stylu życia, który warto pielęgnować przez lata.

Poznaj oliwy extra virgin w Advanced Food i wybierz smak do swojej kuchni.

Powiązane artykuły

• Błękitne strefy. Co wiedzą o życiu ludzie, którzy dożywają setki?
• Płacisz za polifenole czy za marketing? Jak sprawdzić oliwę przed zakupem

Źródła i bibliografia

Dostęp do źródeł internetowych: 22 września 2026 roku. Numery przypisów prowadzą do poniższych pozycji. Opisy idei i ich twórców, publikacje naukowe oraz informacje produktowe mają osobne odsyłacze. Propozycje potraw pochodzą od redakcji Advanced Food.

[1] Wolf G. What is The Quantified Self? Quantified Self, 3 marca 2011. Historia ruchu opisana przez współzałożyciela.

https://quantifiedself.com/blog/what-is-the-quantified-self/

[2] Attia P., Gifford B. Outlive: The Science and Art of Longevity. Harmony, 2023. Rozmowa autorów o książce, healthspan i Medicine 3.0: podcast The Drive, odcinek 248, 28 marca 2023.

https://peterattiamd.com/outlivepodcast/

[3] Ferriss T. The 4-Hour Body: An Uncommon Guide to Rapid Fat-Loss, Incredible Sex, and Becoming Superhuman. Crown Archetype, 2010. Materiał autora towarzyszący wydaniu książki.

https://tim.blog/2010/07/14/the-4-hour-body-is-now-out-live-qa-today-new-trailer-free-books-and-much-more/

[4] Asprey D. About Dave Asprey. Oficjalna biografia, historia Bulletproof i sposób przedstawiania biohackingu przez autora.

https://daveasprey.com/about/

[5] The ODIN. About Us. Profil Josie Zayner i opis działalności edukacyjnej w obszarze inżynierii genetycznej.

https://www.the-odin.com/about-us/

[6] Hayflick L., Moorhead P.S. The serial cultivation of human diploid cell strains. Experimental Cell Research. 1961;25:585–621. DOI: 10.1016/0014-4827(61)90192-6.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13905658/

[7] Kenyon C., Chang J., Gensch E., Rudner A., Tabtiang R. A C. elegans mutant that lives twice as long as wild type. Nature. 1993;366:461–464. DOI: 10.1038/366461a0.

https://www.nature.com/articles/366461a0

[8] Nobel Assembly at Karolinska Institutet. The 2009 Nobel Prize in Physiology or Medicine — Press release. 5 października 2009. Odkrycia Elizabeth Blackburn, Carol Greider i Jacka Szostaka dotyczące telomerów i telomerazy.

https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2009/press-release/

[9] Longevity Escape Velocity Foundation. Dr. Aubrey de Grey. Historia koncepcji Strategies for Engineered Negligible Senescence i jej rozwoju.

https://www.levf.org/aubreydegrey

[10] López-Otín C., Blasco M.A., Partridge L., Serrano M., Kroemer G. The Hallmarks of Aging. Cell. 2013;153(6):1194–1217. DOI: 10.1016/j.cell.2013.05.039.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3836174/

[11] López-Otín C., Blasco M.A., Partridge L., Serrano M., Kroemer G. Hallmarks of Aging: An Expanding Universe. Cell. 2023;186(2):243–278. DOI: 10.1016/j.cell.2022.11.001. Repozytorium autorskie UCL.

https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10207541/

[12] Horvath S. DNA methylation age of human tissues and cell types. Genome Biology. 2013;14:R115. DOI: 10.1186/gb-2013-14-10-r115.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4015143/

[13] Netflix. Don't Die: The Man Who Wants to Live Forever. Film dokumentalny, 2025. Oficjalna karta filmu i informacje o Bryanie Johnsonie.

https://www.netflix.com/tudum/dont-die-the-man-who-wants-to-live-forever

[14] Blueprint Bryan Johnson. Extra Virgin Olive Oil. Oficjalna karta produktu i informacje o miejscu oliwy w projekcie Blueprint. Źródło opisu projektu.

https://blueprint.bryanjohnson.com/products/extra-virgin-olive-oil

[15] Harvard Medical School, The Sinclair Lab. Research. Kierunki badań dotyczące starzenia, sirtuin i metabolizmu. Sinclair D.A., LaPlante M. Lifespan: Why We Age—and Why We Don't Have To. Atria Books, 2019.

https://sinclair.hms.harvard.edu/research

https://genetics.hms.harvard.edu/faculty-staff/david-andrew-sinclair

[16] USC Leonard Davis School of Gerontology. Fasting-mimicking diet reduces biological age and disease risk factors. 20 lutego 2024. Opis podejścia Valtera Longo i badań diety naśladującej post.

https://gero.usc.edu/2024/02/20/fasting-mimicking-diet-biological-age/

[17] Albert Einstein College of Medicine. Nir Barzilai, M.D. Oficjalny profil: badania stulatków, genetyki długowieczności i projekt TAME. American Federation for Aging Research: aktualny opis projektu TAME.

https://einsteinmed.edu/faculty/484/nir-barzilai?id=484

https://www.afar.org/tame-trial

[18] University of Washington, Healthy Aging and Longevity Research Institute. Matt Kaeberlein. Profil badacza. Creevy K.E., Akey J.M., Kaeberlein M., Promislow D.E.L. i Dog Aging Project Consortium. An open science study of ageing in companion dogs. Nature. 2022;602:51–57. DOI: 10.1038/s41586-021-04282-9.

https://halo.dlmp.uw.edu/people/matt-kaeberlein/

https://doi.org/10.1038/s41586-021-04282-9

[19] Blue Zones. Finger-Lickin’ Good Snacks to Share with Your Moai. Sierpień 2023. Informacja o premierze serialu Live to 100: Secrets of the Blue Zones i jego twórcy Danie Buettnerze.

https://www.bluezones.com/2023/08/finger-lickin-good-snacks-to-share-with-your-moai/

[20] Blue Zones. Food Guidelines. Oficjalne przedstawienie podejścia do jedzenia rozwijanego przez projekt Blue Zones.

https://www.bluezones.com/recipes/food-guidelines/

[21] Huberman Lab. About Andrew Huberman. Oficjalny profil neurobiologa i opis podcastu.

https://www.hubermanlab.com/about

[22] Yoshino M., Yoshino J., Kayser B.D. i wsp. Nicotinamide mononucleotide increases muscle insulin sensitivity in prediabetic women. Science. 2021;372(6547):1224–1229. DOI: 10.1126/science.abe9985. Badanie z randomizacją i placebo, 25 kobiet, 10 tygodni.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33888596/

https://medicine.washu.edu/news/anti-aging-compound-that-improves-metabolic-health-in-mice-improves-muscle-glucose-metabolism-in-people/

[23] Ocampo A., Reddy P., Martinez-Redondo P. i wsp. In Vivo Amelioration of Age-Associated Hallmarks by Partial Reprogramming. Cell. 2016;167(7):1719–1733.e12. DOI: 10.1016/j.cell.2016.11.052.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27984723/

[24] American Heart Association. Life’s Essential 8. Odżywianie, ruch, sen, unikanie nikotyny i podstawowe parametry zdrowia sercowo-naczyniowego.

https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-lifestyle/lifes-essential-8

[25] Waziry R., Ryan C.P., Corcoran D.L. i wsp. Effect of long-term caloric restriction on DNA methylation measures of biological aging in healthy adults from the CALERIE trial. Nature Aging. 2023;3:248–257. DOI: 10.1038/s43587-022-00357-y. Analiza wskaźników epigenetycznych w dwuletnim badaniu CALERIE.

https://www.nature.com/articles/s43587-022-00357-y

[26] International Olive Council. Olive oils. Charakterystyka oliwy i definicje kategorii jakościowych.

https://www.internationaloliveoil.org/olive-world/olive-oil/

[27] Covas M.I., Nyyssönen K., Poulsen H.E. i wsp.; EUROLIVE Study Group. The effect of polyphenols in olive oil on heart disease risk factors: a randomized trial. Annals of Internal Medicine. 2006;145(5):333–341. DOI: 10.7326/0003-4819-145-5-200609050-00006.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16954359/

[28] Beauchamp G.K., Keast R.S.J., Morel D. i wsp. Ibuprofen-like activity in extra-virgin olive oil. Nature. 2005;437:45–46. DOI: 10.1038/437045a. Laboratoryjna analiza aktywności oleokantalu wobec enzymów cyklooksygenazy.

https://www.nature.com/articles/437045a

[29] International Olive Council. Utilisation des méthodes du COI pour la détermination des composés phénoliques. COI/T.20/Doc. nº 29/Rev. 2, czerwiec 2022. Oznaczanie związków fenolowych i różnice pomiędzy metodami.

https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2022/06/Doc.-No-29-REV-2_FR.pdf

[30] Estruch R., Ros E., Salas-Salvadó J. i wsp.; PREDIMED Study Investigators. Primary Prevention of Cardiovascular Disease with a Mediterranean Diet Supplemented with Extra-Virgin Olive Oil or Nuts. New England Journal of Medicine. 2018;378:e34. DOI: 10.1056/NEJMoa1800389. Ponowna analiza badania; 7447 uczestników, mediana obserwacji 4,8 roku.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29897866/

[31] Guasch-Ferré M., Li Y., Willett W.C. i wsp. Consumption of Olive Oil and Risk of Total and Cause-Specific Mortality Among U.S. Adults. Journal of the American College of Cardiology. 2022;79(2):101–112. DOI: 10.1016/j.jacc.2021.10.041. Dwie kohorty, 92 383 osoby, 28 lat obserwacji.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35027106/

[32] Advanced Food. Miceli & Sensat Delicato BIO — oliwa extra virgin z Sycylii 500 ml. Karta produktu: odmiany Arbequina i Biancolilla, pochodzenie i charakterystyka smaku.

https://advancedfood.pl/micelisensat/miceli-sensat-delicato-bio-oliwa-z-oliwek-extra-virgin-z-sycylii-500ml.html

[33] Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich. The organic logo. Znaczenie unijnego oznakowania ekologicznego.

https://agriculture.ec.europa.eu/farming/organic-farming/organic-logo_en

[34] Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich. Geographical indications and quality schemes explained. Znaczenie oznaczeń PDO/DOP i PGI/IGP.

https://agriculture.ec.europa.eu/farming/geographical-indications-and-quality-schemes/geographical-indications-and-quality-schemes-explained_en

[35] Advanced Food. Sabino Leone Don Gioacchino DOP — oliwa wysokopolifenolowa extra virgin 500 ml. Karta produktu: odmiana Coratina, pochodzenie i charakterystyka smaku.

https://advancedfood.pl/oliwa-z-oliwek/sabino-leone-don-gioacchino-dop-oliwa-wysokopolifenolowa-z-oliwek-extra-virgin-500ml-najlepsza-oliwa-swiata-20252026.html

[36] Advanced Food. Sabino Leone La M’nènn — oliwa extra virgin 500 ml. Karta produktu: odmiana Frantoio, pochodzenie i charakterystyka smaku.

https://advancedfood.pl/oliwa-z-oliwek/sabino-leone-la-m-nenn-oliwa-z-oliwek-extra-virgin-500ml.html

[37] International Olive Council. Best practice guidelines for the storage of olive oils and olive-pomace oils for human consumption. COI/BPS/Doc. No 1/2018. Ochrona oliwy przed światłem, ciepłem i tlenem.

https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2022/10/COI-BPS-Doc.-No-1-2018-Eng.pdf